Szukaj
  • Sylwia

Konwencja CITES - podstawy

Likaony RPA

Na oficjalnej stronie Ministerstwa Środowiska czytamy: „Konwencja o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem, zwana także Konwencją Waszyngtońską lub w skrócie CITES, została sporządzona w Waszyngtonie 3 marca 1973 r. Celem konwencji jest ochrona dziko występujących populacji zwierząt i roślin gatunków zagrożonych wyginięciem poprzez kontrolę, monitoring i ograniczanie międzynarodowego handlu nimi, ich rozpoznawalnymi częściami i produktami pochodnymi, a także zapewnienie międzynarodowej współpracy na rzecz ograniczania nielegalnego handlu okazami gatunków zagrożonych wyginięciem i podnoszenie świadomości na temat presji człowieka na dziko żyjące gatunki roślin i zwierząt. Rzeczpospolita Polska ratyfikowała przystąpienie do konwencji 12 grudnia 1989 r. Weszła w życie w Polsce 12 marca 1990 r. Funkcję Organu Zarządzającego Konwencji w Polsce pełni Minister Środowiska, a funkcję Organu Naukowego Konwencji w Polsce - Państwowa Rada Ochrony Przyrody.”

Skrót CITES pochodzi od nazwy ang. Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora.


Definicję Konwencji Waszyngtońskiej mamy podaną na tacy, jednak o czym dokładniej ona mówi? Z czego się składa, dlaczego jest ważna i jakie gatunki się w niej znajdują? Spróbujmy ustalić tą z pozoru skomplikowaną kwestię.

Nadmierna eksploatacja i handel dzikimi okazami zwierząt, bądź ich częściami to poważny problem obecnych czasów. Świetna technologia, łatwość przemieszczania się, a także chciwość ludzi stworzyła sytuację w której zwierzęta nie nadążają za ludzkimi zachciankami i w efekcie czego wymierają. Aby temu zapobiec wprowadzono różne rodzaje uregulowań prawnych, po to by ograniczyć zagrożenie jakie niesie za sobą to postępowanie. Gatunki, które zagrożone są z powodu nadmiernego wydobywania ich z naturalnego środowiska, najczęściej chronione są krajową ochroną gatunkową. Obejmuje ona zazwyczaj zakaz lub reglamentację pozyskiwania z natury. Państwa na terenie, których występują rośliny, grzyby lub zwierzęta na które istnieje popyt często nie są w stanie samodzielnie i skutecznie chronić ich populacji przed nielegalnym pozyskiwaniem z natury. Wprowadzono więc międzynarodowe i krajowe przepisy dotyczące międzynarodowego handlu chronionymi gatunkami. Odnoszą się one przede wszystkim do przewożenia przez granicę tych okazów. Z uwagi na niską wykrywalność przemytów przez granicę, wiele państw wprowadziło dodatkowe przepisy dotyczące zarobkowego wykorzystania okazów gatunków chronionych. W szczególności, ograniczenia tego typu stosowane są tam, gdzie na dużych obszarach nie ma granic celnych - np. w USA, Kanadzie czy Unii Europejskiej.

Zarówno przemyt, jak i nielegalny handel są zazwyczaj zdarzeniami trudnymi do wykrycia. Tylko w niewielkim procencie przypadków sprawcy takich czynów zostają przyłapani na gorącym uczynku. Aby skuteczniej zapobiegać tej przestępczości, wiele krajów wprowadza w odniesieniu do niektórych gatunków dodatkowo zakaz posiadania okazów o nielegalnym lub nieudokumentowanym pochodzeniu. Zwykle dotyczy on żywych zwierząt. Często wprowadza się także wspomagająco obowiązek rejestracji przetrzymywanych osobników różnych taksonów. W tym celu zwykle konieczne jest udokumentowanie ich legalnego pochodzenia. Taka rejestracja z jednej strony ma na celu zniechęcenie ludzi do kupowania zwierząt z nielegalnych źródeł (nabywca takich okazów jest narażony na sankcje stale, a nie tylko w chwili dokonywania zakupu), a z drugiej – ma ułatwiać prawdziwym hodowcom przekonanie nabywcy, że sprzedawane przez niego zwierzęta pochodzą z legalnie utrzymywanej hodowli.

W Polsce obowiązują wszystkie wymienione powyżej rodzaje unormowań prawnych. Ich dodatkowym uzupełnieniem są także rozmaite przepisy regulujące inne zagadnienia szczegółowe: np. związane z transportem, ochroną dobrostanu zwierząt, sanitarne, dotyczące ochrony ludzi przed zwierzętami niebezpiecznymi czy chroniące rodzimą przyrodę przed obcymi gatunkami inwazyjnymi.


Zasady funkcjonowania CITES, w dużym uproszczeniu, opierają się o system zezwoleń i świadectw wydawanych na potrzeby międzynarodowego handlu okazami roślin i zwierząt z gatunków zawartych w Konwencji. Takie dokumenty potrzebne są także w przypadku podróżowania ze swoimi pupilami, takimi jak m.in. żako, wszelkie małpki, ptaki wykorzystywane w sokolnictwie, legwany czy kameleony. Przewożenie swoich zwierząt przez granicę działa na tej samej zasadzie i wymaga odpowiednich dokumentów. Gatunki ujęte są obecnie w trzech załącznikach do Konwencji. Wybór i przyporządkowanie do poszczególnych załączników wynika głównie ze stopnia ich zagrożenia na skutek pozyskiwania tych roślin/zwierząt z natury, na potrzeby handlu międzynarodowego.

W Załączniku I ujęte są taksony zagrożone wyginięciem. Komercyjne wykorzystywanie okazów tych gatunków jest zabronione.

Załącznik II obejmuje gatunki, które w chwili obecnej nie są bezpośrednio zagrożone wyginięciem, jednak skala handlu okazami tych gatunków jest na tyle duża,

że aby nie dopuścić do nadmiernej eksploatacji ich dzikich populacji, konieczne jest

wprowadzenie zasad regulujących to zjawisko. W Załączniku tym ujęte są również

gatunki, które z wyglądu przypominają inne chronione taksony. Dzięki temu unika się

trudności w odróżnianiu okazów takich gatunków podczas egzekwowania przepisów.

W Załączniku III wpisane są gatunki, które objęte są ochroną na terenie co najmniej

jednego państwa będącego stroną CITES, które zgłosiło potrzebę ujęcia danego taksonu

w tym Załączniku, w celu lepszej jego ochrony przed nadmierną eksploatacją.

Łącznie, wszystkie trzy załączniki Konwencji Waszyngtońskiej obejmują ok. 35,5

tysięcy gatunków, z czego ok. 5600 to zwierzęta, zaś cała reszta to rośliny. Zdecydowana większość gatunków (ponad 34,4 tys.) ujętych jest w Załączniku II, natomiast najmniej (ok. 160 gatunków) w Załączniku III.


Jak to działa?

Bardzo istotnymi dokumentami, umożliwiającymi jednakowe interpretowanie i stosowanie CITES przez poszczególne państwa oraz umożliwiającymi reagowanie na zachodzące zmiany, a także zarządzanie przestrzeganiem Konwencji, są rezolucje i decyzje, przyjmowane przez jej sygnatariuszy podczas Konferencji Stron. Rezolucje z reguły precyzują pewne ogólne zapisy Konwencji i umożliwiają w ten sposób spójną jej interpretację – np. Rezolucja 10.175 definiuje, w jakich przypadkach hybrydy międzygatunkowe podlegają przepisom CITES. Są one rodzajem aktów wykonawczych do Konwencji, choć znaczna część zawartych w nich zapisów ma charakter niewiążących rekomendacji.

Decyzje są kierowane zazwyczaj do konkretnych odbiorców, powierzając im do wykonania pewne zadania – np. decyzje 15.57 i 16.62 dotyczą internetowego handlu okazami gatunków chronionych i kierowane są: pierwsza do państw stron Konwencji, druga do Komitetu Stałego.

W celu komunikacji z państwami, które są stronami CITES, Sekretariat często wykorzystuje tzw. notyfikacje. Zawierają one m.in. informacje na temat zbliżających się spotkań, decyzje i rekomendacje stałych komitetów CITES, interpretacje poszczególnych zapisów Konwencji, komunikaty o włączeniu (lub wykreśleniu) gatunków do Załącznika III CITES itp. Listę wszystkich wydanych do tej pory notyfikacji, wraz z zaznaczeniem, które z nich są wciąż aktualne, Sekretariat CITES publikuje na swojej stronie internetowej. Każde z państw stron Konwencji Waszyngtońskiej zobligowane jest do powołania co najmniej jednego organu zarządzającego oraz co najmniej jednego organu naukowego. Organ naukowy powinien być ciałem niezależnym od organu zarządzającego. Spośród obowiązków spoczywających na organie zarządzającym CITES, najbardziej pracochłonne jest rozpatrywanie wniosków o różnego rodzaju zezwolenia i świadectwa oraz wydawanie tych dokumentów. Ponadto organ ten przygotowuje i przesyła do Sekretariatu CITES omówione wcześniej krajowe raporty roczne i dwuletnie. Głównym zadaniem organu naukowego CITES jest opiniowanie i doradzanie organowi zarządzającemu we wszystkich kwestiach naukowych związanych z Konwencją Waszyngtońską, przy czym w przypadku niektórych spraw zasięganie opinii tego organu jest obowiązkowe. Brak powołania organu naukowego w danym państwie, lub nie poinformowanie Sekretariatu, która instytucja pełni w nim jego rolę, może skutkować wprowadzeniem zakazu importu okazów CITES z tego kraju.


Aneksy

Konwencja Waszyngtońska dotyczy taksonów zebranych w trzech załącznikach, zaś przepisy Unii Europejskiej dotyczą taksonów zestawionych w czterech aneksach do rozporządzenia Rady 338/97, oznaczonych literami: A, B, C i D. Aktualne wersje tych aneksów są publikowane w formie rozporządzeń Komisji Unii Europejskiej.

W Aneksie A ujęte są (zgodnie z art. 3 ust. 1 rozp. Rady 338/97):

1) wszystkie gatunki z Załącznika I CITES, w stosunku do których państwa członkowskie Unii Europejskiej nie zgłosiły zastrzeżeń (aktualnie nie ma takich gatunków);

2) gatunki z Załączników II i III CITES oraz gatunki nie objęte CITES, które są zagrożone wyginięciem lub są na tyle rzadkie, że pozyskiwanie ich z natury do celów handlowych nawet na niewielką skalę może zagrozić ich przetrwaniu, a na które istnieje lub może zaistnieć popyt w krajach Unii;

3) gatunki z Załączników II i III oraz gatunki nie objęte CITES należące do rodzaju, którego większość gatunków (lub które należą do gatunku, którego większość podgatunków) została wymieniona w Aneksie A – tego typu rozwiązanie możliwe jest wyłącznie w sytuacji, jeżeli przyczyni się ono do lepszej ochrony gatunków (lub podgatunków) ujętych w Aneksie A.

W praktyce na podstawie drugiego z powyższych kryteriów, w Aneksie tym umieszczona jest większość gatunków, które przed rokiem 1997 były ujęte w załącznikach CITES i którymi komercyjny obrót był jednocześnie zakazany na podstawie dyrektyw Unii Europejskiej – ptasiej lub siedliskowej (nazwy takich gatunków zapisywane są w Aneksie pogrubioną czcionką). Gatunki objęte załącznikami II lub III CITES, które zostały objęte wspominanymi dyrektywami po roku 1997 w wyniku przyłączenia do UE kolejnych państw, np. orzeł stepowy Aquila nipalensis z Dyrektywy Ptasiej oraz kilka gatunków storczyków z Załącznika IV Dyrektywy Siedliskowej (np. Dactylorhiza kalopissii, Ophrys kotschyi, Anacamptis urvilleana) nie zostały wprowadzone do Aneksu A (wymagałoby to decyzji Rady Unii Europejskiej).

Aneks B, obejmuje najwięcej taksonów, podobnie jak Załącznik II CITES. Ujęte są tutaj (zgodnie z art. 3 ust. 2 rozp. Rady 338/97):

1) wszystkie gatunki z Załącznika II CITES, w stosunku do których państwa członkowskie nie zgłosiły zastrzeżeń (aktualnie nie ma takich gatunków), o ile nie zostały włączone do Aneksu A;

2) gatunki z Załącznika I CITES, w stosunku do których państwa członkowskie zgłosiły zastrzeżenia (aktualnie nie ma takich gatunków);

3) gatunki z Załącznika III CITES oraz gatunki nieobjęte CITES, które wykorzystywane są do celów handlowych w skali mogącej istotnie wpłynąć negatywnie na szanse przetrwania populacji tych gatunków w poszczególnych krajach lub na wypełnianie przez dane gatunki roli, jakie pełnią w ekosystemach;

4) gatunki z Załącznika III CITES oraz gatunki nieobjęte CITES, których ujęcie w tym Aneksie, z powodu ich podobieństwa w wyglądzie do innych gatunków wymienionych w Aneksie A lub B, ma istotne znaczenie dla zapewnienia skuteczności kontroli handlu okazami takich gatunków;

5) gatunki, które stwarzają realne zagrożenie dla rodzimej przyrody Unii Europejskiej

(obecnie na tej podstawie do Aneksu B wpisano żywe okazy: jednego gatunku

płaza – żaby ryczącej Lithobates catesbeianus, dwóch taksonów żółwi – czerwonolicego Trachemys scripta elegans i malowanego Chrysemys picta, jednego gatunku ptaka – sterniczki jamajskiej Oxyura jamaicensis oraz trzech gatunków ssaków – wiewiórek: szarej Sciurus carolinensis i czarnej S. niger oraz wiewiórczaka rdzawobrzuchego Callosciurus erythraeus.

W Aneksie C ujęte są (zgodnie z art. 3 ust. 3 rozp. Rady 338/97):

1) gatunki z Załącznika III CITES, w stosunku do których państwa członkowskie nie zgłosiły zastrzeżeń (o ile nie zostały włączone do Aneksu A lub B);

2) gatunki z Załącznika II CITES, w stosunku do których państwa członkowskie zgłosiły zastrzeżenia (aktualnie nie ma takich gatunków). W przypadku wywozu z Unii Europejskiej okazu gatunku z Aneksu C pochodzącego z jej terytorium (także z hodowli czy z uprawy), zawsze wymagane jest zezwolenie eksportowe, nawet jeżeli dany gatunek nie jest rodzimy dla żadnego z krajów UE. Są to zasady bardziej restrykcyjne niż ustalone przez CITES dla gatunków z Załącznika III, według których zezwolenie eksportowe wymagane jest wyłącznie w przypadku wywozu z państwa, które zgłosiło dany takson do tego Załącznika, a w pozostałych wypadkach wystarcza świadectwo pochodzenia albo świadectwo wyhodowania w niewoli lub sztucznego rozmnożenia.

Aneks D nie ma swojego odpowiednika w załącznikach CITES. Ujęte są w nim (zgodnie z art. 3 ust. 3 rozp. Rady 338/97):

1) gatunki nie objęte CITES, które nie zostały wymienione w aneksach A–C, a które sprowadzane są na terytorium Unii Europejskiej w ilościach uzasadniających monitoring tego importu;

2) gatunki z Załącznika III CITES, dla których państwa członkowskie zgłosiły zastrzeżenia (obejmuje to obecnie 7 taksonów zgłoszonych do Załącznika III CITES przez Indie: lisy – kaszmirski Vulpes vulpes griffithi, tybetański V. v. montana i pustynny V. v. pusilla, łasice – górską Mustela altaica, żółtobrzuchą M. kathiah i syberyjską M. sibirica oraz gronostaja indyjskiego M. erminea ferghanae).

Do Unii Europejskiej niektórych okazów gatunków (czy to żywych, czy martwych) nie można przywieść w ogóle. Są to m. in.: trofea wilka z Białorusi, Kirgistanu, Turcji; nierozłączka rudogłowa z Tanzanii; ara zielonoskrzydła z Argentyny i Panamy; wszystkie żółwie czerwonolice, jako zagrażające faunie europejskiej; liczne gatunki koników morskich z Indonezji; niektóre motyle z Wysp Salomona; skrzydelnik olbrzymi (jego muszle są popularną pamiątką) z Haiti, niektóre muszle przydaczni z Wietnamu, Mozambiku, wysp Salomona; niektóre storczyki ze Szwajcarii, Turcji, Norwegii, Korei Południowej, Rosji, Chin, Wietnamu


Dlaczego to ważne? Problem nadmiernej eksploatacji gatunków do celów komercyjnych nie jest wcale wewnętrznym problemem tylko pojedynczych, egzotycznych państw, jak wydaje się wielu ludziom. Początek tego zjawiska tworzy się w krajach o wysokim popycie (np. w Unii Europejskiej, Stanach Zjednoczonych, Chinach). Im większe pojawia się tam zainteresowanie chronionymi okazami, tym bardziej stymulowany jest rynek i w konsekwencji pojawia się większa presja na pozyskiwanie rzadkich roślin i zwierząt ze środowiska naturalnego (zazwyczaj w krajach tzw. Trzeciego Świata). Krótko mówiąc popyt zwiększa podaż. Z tego względu, aby skutecznie kontrolować handel darami przyrody, stworzono to międzynarodowe porozumienie, które poprzez system odpowiednich dokumentów, reguluje zasady tego typu działalności, tak aby nie miała ona negatywnego wpływu na środowisko przyrodnicze. Regulacja ta odbywa się na dwóch podstawowych poziomach: ogólnoświatowym oraz krajowym. Poza tymi dwoma poziomami, na terenie Unii Europejskiej funkcjonuje dodatkowy, trzeci poziom organizacji ochrony zagrożonych gatunków, uwzględniający specyfikę tej wspólnoty. Z pewnością warto szerzyć wiedzę o CITES i edukować ludzi w tym zakresie. Pamiętajmy, że niewiedza i znieczulica na problem zagrożonych gatunków doprowadzić może nas do poważnych kłopotów. Przewóz i działalność komercyjna prowadzona z naruszeniem przepisów UE w zakresie ochrony międzynarodowej fauny i flory w drodze regulacji handlu nimi jest przestępstwem i podlega karze pozbawienia wolności nawet do lat 5.


Na koniec… Warto zaznaczyć, że przepisy Konwencji Waszyngtońskiej zmieniają się przede wszystkim podczas Konferencji Stron (średnio co 2,5 roku), a czasem nawet częściej, zaś przepisy Unii Europejskiej mogą zmieniać się dodatkowo niezależnie od zmian załączników Konwencji, wprowadzając pewne zaostrzenia. Przy korzystaniu z podanych w książkach czy artykułach omówień zawsze należy sięgać do aktualnie obowiązujących ustaw i rozporządzeń, w celu upewnienia się, czy podany opis jest wciąż aktualny. Dobrym sposobem na zapoznanie się ze wszelkimi aktualnościami dotyczącymi problematyki ginących gatunków, jest systematyczne odwiedzanie strony: http://ginacegatunki.pl/aktualnosci/ Odsyłam i zachęcam Was również do przeczytania całego tekstu Konwencji Waszyngtońskiej, który możemy znaleźć tutaj: https://www.mos.gov.pl/srodowisko/przyroda/konwencje-miedzynarodowe/konwencja-waszyngtonska-cites/tekst-konwencji-waszyngtonskiej/ Dla podróżników polecam aplikację, która stworzona została specjalnie po to, aby pamiątki z podróży zdobywać w sposób świadomy i legalny: http://ginacegatunki.pl/?s=%C5%9Bwiadomy+podr%C3%B3%C5%BCnik Podaję również link do wyszukiwarki gatunków CITES w polskiej wersji językowej (stworzonej przez WWF): http://www.link.wwf.pl/informacje/test/index-3.php

Na koniec polecam z całego serca podręcznik z którego czerpałam wiedzę w znacznej mierze – „CITES W POLSCE I UNII EUROPEJSKIEJ”. Znajdziecie w nim wiele dodatkowych kwestii, których nie poruszyłam w tej notce, takich jak znakowanie żywych zwierząt, kiedy i gdzie należy zgłosić zwierzę, jakie dokumenty mogą wskazywać na legalne pochodzenie (przydatne dla osób planujących zakupić egzotyczne zwierzę) czy szczegółowe zasady przewożenia okazów wyhodowanych lub sztucznie rozmnożonych przez granicę. Ciekawymi wstawkami pośród cennych i szczegółowych informacji są obrazki wraz z ciekawostkami, np. o próbie przeniesienia Niedźwiedzia polarnego z Załącznika II CITES do I, do którego niedoszło z powodu sprzeciwu ze strony Kanady i ostatecznie pomysł nie został poparty przez wystarczającą liczbę stron, czy także o najczęściej spotykanych zagrożonych gatunkach, które trafiają na czarny rynek sprzedawane jako żywe maskotki jak np. Orangutan sumatrzański.


Odwiedź moje media społecznościowe! Zostaw komentarz, a jeśli treść Ci się spodobała - udostępnij post. Chcesz mieć realny wpływ na rozwój projektu Bliżej Zwierząt? Zajrzyj na mojego Patronite! :)


Do potem!


Literatura: Kepel Andrzej, Kala Borys, CITES w Polsce i Unii Europejskiej, Wyd. II, Poznań, Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody „Salamandra”, 2016, ISBN: 978-83-935073-6-8. https://www.mos.gov.pl/ http://ginacegatunki.pl/

Zwierzęta i Podróże

Jesteś spragniony większej wiedzy? Wejdź na Patronite projektu, gdzie publikuję wyjątkowe treści - dostępne tylko dla moich Patronów!

Wolisz coś pooglądać? Zajrzyj na mój kanał. :)

© 2023 by Going Places. Proudly created with Wix.com